Εκ γενετής ανισότητες τον 21ο αιώνα

Γράφει ο Στράτος Μοσκοφίδης, Management Consultant

«Τα χρήματα δε βάζουν γκολ!», λένε συχνά οπαδοί και δημοσιογράφοι για να σχολιάσουν νέες ακριβές μεταγραφικές καμπάνιες ποδοσφαιρικών ομάδων. Η Μάντσεστερ Σίτι και η Παρί Σεν Ζερμέν δεν απέδειξαν όμως το αντίθετο; Όχι ακριβώς… Όσο αναγκαία κι αν είναι η συνθήκη της γεμάτης τσέπης του προέδρου, τουλάχιστον εξίσου αναγκαία είναι η έξυπνη επένδυση των χρημάτων σε ένα ισορροπημένο ρόστερ. Τα παραπάνω αποτελούν μια εύστοχη αναλογία σχετικά με το θέμα της κοινωνικής κινητικότητας. Αποτελούν λοιπόν οι ταξικές ανισότητες εμπόδιο για την κοινωνική κινητικότητα;

Η απάντηση είναι πως ναι, και πολύ μεγάλο μάλιστα, αν και όχι για τους λόγους που νομίζει ο πολύς κόσμος… Το χρήμα δεν αγοράζει θέση ούτε στο Χάρβαρντ ούτε στη Γκόλντμαν Σαξ. Αγοράζει έμμεσα, όμως, τρία στοιχεία της διαμόρφωσης του χαρακτήρα, απαραίτητα για να ανοιχτούν πόρτες μεγάλου βεληνεκούς: μόρφωση, αυτοπεποίθηση και κοινωνική συμπεριφορά. Πηγές των χαρακτηριστικών αυτών είναι συνήθως το σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον.

Με χαρά και θαυμασμό άκουγα διάφορους συμφοιτητές, φίλους και συναδέλφους κάθε φορά που μιλούσαν για τα σχολικά τους χρόνια στα (ιδιωτικά) σχολεία που φοίτησαν: για καθηγητές που πρόσφεραν εντατικά προγράμματα προετοιμασίας για το SAT και τους καθοδηγούσαν από την 1η Δημοτικού κιόλας στο χτίσιμο του κατάλληλου βιογραφικού για τις σπουδές τους, για συμμετοχές σε τουρνουά Debate, για πολυάριθμες ενδοσχολικές και εξωσχολικές ομαδικές δραστηριότητες, για πειθαρχία, για σεβασμό… Με διακατείχε κρύος ιδρώτας, όμως, κάθε φορά που προσπαθούσα να αλλάξω θέμα, συγκρίνοντας τις δικές τους αναμνήσεις με τις δικές μου.

Πόσο, θα αναρωτηθείτε, μπορούν αυτές να διαφέρουν; Και επιπλέον, τι ρόλο παίζουν όλα αυτά; Σίγουρα δεν ωφελεί την αυτοπεποίθηση, όταν ακούς την ίδια σου τη φιλόλογο να γελάει χλευαστικά εις βάρος σου. Ειδικά όταν της δείχνεις πως οι στόχοι σου είναι ελάχιστα πιο μεγαλεπήβολοι από το (από πλευράς μου απολύτως σεβαστό) τρίπτυχο «σίγουρη δουλίτσα, σταθερό μισθουλάκι, τρεις μήνες το χρόνο αραλίκι». Ούτε όταν την πρώτη μέρα θερινής προετοιμασίας για τις πανελλαδικές στο φροντιστήριο σε καλωσορίζουν με τη φράση. «Το ξέρουμε, παιδιά, ότι όλοι θέλετε να γίνετε πρωθυπουργοί, αλλά το θέμα είναι να χαράξουμε μαζί ένα δρόμο εφικτό για εσάς». Ούτε όταν ακούς τον καθηγητή να αγορεύει στην τάξη σου «Εσείς όλοι μεθαύριο θα ψάχνετε μια δουλεία, ό,τι να ‘ναι, και θα είστε και ευχαριστημένοι αν θα την παίρνετε!».

Δυστυχώς – μάλλον ευτυχώς – κατάλαβα μετά από χρόνια το συσχετισμό αυτόν, λύνοντας μυστήρια όπως, γιατί σε μια από τις πρώτες μου κρίσιμες ομαδικές εργασίες με έπιασε κρίση πανικού, ή γιατί οι ακαδημαϊκές επιδόσεις είναι μονάχα ένα – και όχι το απόλυτο, όπως λανθασμένα μου έμαθε το σχολείο μου – χαρακτηριστικό ενός high performer, ή γιατί η απουσία κάθε ίχνους έγκυρου επαγγελματικού προσανατολισμού είναι ικανή να κλείσει πόρτες – πολλές φορές κλειδώνοντας και πετώντας το κλειδί στη θάλασσα.

Αγοράζονται, όμως, η κοινωνική συμπεριφορά και η μόρφωση; Αυτό αναρωτιόμουν κι εγώ, μέχρι που έκανα κάποιους υπολογισμούς και συγκρίσεις στο μυαλό μου: αποτελεί σημαντικό μοχλό στη σταδιοδρομία ενός ανθρώπου όταν κατά την παιδική και εφηβική του ηλικία οι γονείς του τού δίνουν βιβλία και άρθρα εφημερίδων αντί για ηλεκτρονικά παιχνίδια. Όταν στο βραδινό τραπέζι γίνεται κουβέντα για θέματα κοινωνικοπολιτικού ενδιαφέροντος και το πώς ήταν η μέρα ενός διευθυντή πολυεθνικής αντί για ποδόσφαιρο και κουτσομπολιά. Όταν βλέπεις τους γονείς σου τη νύχτα να διαβάζουν κάτι επιμορφωτικό αντί να κάθονται αποχαυνωμένοι μπροστά στην τηλεόραση. Όταν σε οποιαδήποτε διαφωνία βρίσκεται επίλυση με ήρεμο διάλογο αντί με φωνές και σωματική βία. Όταν οι καλοκαιρινές διακοπές είναι ευκαιρία διεύρυνσης των οριζόντων με ταξίδια σε εξωτικές χώρες και διαφορετικές κουλτούρες αντί του τρίπτυχου «μια βδομάδα Χαλκιδική, τέσσερις βδομάδες στον παππού και στη γιαγιά, τηλεόραση πρωί ως απόγευμα και μετά μπάλα στην αλάνα μέχρι να νυχτώσει» για 18 συνεχόμενα χρόνια. Όταν στο θέμα των σπουδών φροντίζεται από το δημοτικό κιόλας η έγκυρη πληροφόρηση, η κατάλληλη μόρφωση και τα κατάλληλα χόμπυ αντί να ακούγονται φράσεις όπως «Κάνε ό,τι καταλαβαίνεις, εμείς πάντως λεφτά για Χάρβαρντ, μάρβαρντ, Αγγλίες, Αμερικές… δεν έχουμε!».

Το παζλ ολοκληρώθηκε σταδιακά και επίπονα: έπεσα από τα σύννεφα όταν, κατά την πρακτική μου, έμαθα ότι το να φωνάζεις στον εργασιακό χώρο – για οποιονδήποτε λόγο – είναι αυστηρά αντιεπαγγελματικό, ή όταν, κατά τη συναναστροφή μου με άλλους φοιτητές σε διάφορες διοργανώσεις, δεν είχα ιδέα πώς να ενταχθώ στις υψηλού επιπέδου συζητήσεις που γίνονταν γύρω μου και τι να απαντήσω σε ερωτήσεις όπως: «Εσύ σε ποιες χώρες εκτός Ευρώπης έχεις πάει;», «Εσύ ποιο βιβλίο διαβάζεις αυτή την εποχή;», «Εσύ τι πιστεύεις για την τάδε πολιτική κατάσταση;». Και είχα ήδη κλείσει τα 22.

Βλέπουμε, λοιπόν, πως δεν είναι παράλογος ο ισχυρισμός ότι το χρήμα μπορεί να κάνει τη διαφορά, όχι δίνοντας στα παιδιά έτοιμα ψάρια, αλλά μαθαίνοντάς τα να ψαρεύουν. Δίνεται εξίσου σε όλους η δυνατότητα, άραγε, να απομακρύνουν εύστοχα τις τοξικές αυτές καταστάσεις, να κατανοήσουν πως, στην «εξίσωση της ζωής», η ευφυΐα δεν είναι σταθερά, αλλά μεταβλητή, και να χαράξουν αξιοσημείωτες σταδιοδρομίες με αποκλειστικά δικές τους δυνάμεις; Ακόμα και αν δοθεί κάποια μέρα, δεν δικαιολογείται αυτή η εκ γενετής ανισότητα, κρυμμένη πίσω από μηχανισμούς μακράν πιο πολύπλοκους απ’ ότι φανταζόμαστε! Καιρός, λοιπόν, να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s